XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP LÀ GÌ?
Tuyến giáp là một tuyến nội tiết có hình dạng như con bướm, gồm hai thùy, nằm ở trước cổ, chịu trách nhiệm điều tiết nhiều hoạt động của cơ thể, bao gồm sự trao đổi chất và tăng trưởng.
Tuyến giáp sản xuất hai loại hormone chính là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), được điều hòa tiết bởi hormone TSH từ tuyến yên trên não. Hormone do tuyến giáp sản xuất hoạt động trên tế bào trong hầu hết mọi mô của cơ thể.
Xét nghiệm chức năng tuyến giáp là một loạt xét nghiệm máu được sử dụng để đo mức độ hoạt động của tuyến giáp. Trong đó, 3 xét nghiệm được sử dụng phổ biến nhất là: TSH, FT4, FT3.
– TSH: Thyroid stimulating hormone là hormone kích thích tuyến giáp, chịu trách nhiệm điều chỉnh lượng hormone do tuyến giáp tiết ra. Định lượng TSH là xét nghiệm rất hiệu quả để xác định tình trạng rối loạn chức năng tuyến giáp.
– FT4: Hầu hết T4 trong cơ thể liên kết với protein huyết tương. Một phần nhỏ không liên kết được gọi là Free T4. FT4 thường được ưu tiên hơn xét nghiệm T4 toàn phần vì không bị ảnh hưởng bởi các tình trạng gây tăng nồng độ protein huyết tương. Kết quả của FT4 thường được xem xét cùng TSH.
– FT3: Free T3 là T3 tự do, không liên kết với protein. FT3 thường được chỉ định ở bệnh nhân có triệu chứng của cường giáp, có TSH giảm nhưng FT4 ở ngưỡng bình thường.
Một số xét nghiệm chức năng tuyến giáp khác là: Định lượng T3 toàn phần, T4 toàn phần, TBG, các tự kháng thể, thyroglobulin (Tg)…
KHI NÀO CẦN LÀM XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP?
Thông thường khi bác sĩ nghi ngờ bệnh lý tuyến giáp sẽ yêu cầu xét nghiệm hormone TSH và FT4. Xét nghiệm huyết thanh chức năng tuyến giáp đặc biệt nhạy và đặc hiệu trong chẩn đoán hai rối loạn phổ biến là suy giáp và cường giáp.
Suy giáp là tình trạng tuyến giáp sản xuất quá ít hormone, gây ra các triệu chứng như: hạ thân nhiệt, giảm trao đổi chất, tăng trưởng chậm, nhịp tim chậm, nhu cầu sinh lý giảm, trầm cảm.
Ngược lại, cường giáp là tình trạng tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone gây ra các triệu chứng như: tăng cảm giác thèm ăn, giảm cân, không chịu được thời tiết nóng, tim đập nhanh, lo lắng, khó ngủ. Ở bệnh nhân nghi ngờ cường giáp song nồng độ FT4 bình thường hoặc ở mức ranh giới, sẽ cần xét nghiệm FT3 để đánh giá chức năng tuyến giáp và chẩn đoán cường giáp do hormone T3.
Xét nghiệm chức năng tuyến giáp, mà đặc biệt là TSH huyết thanh được khuyến cáo sàng lọc cho tất cả nam giới trên 65 tuổi và phụ nữ trên 35 tuổi mỗi 5 năm. Những người có yếu tố nguy cơ bệnh lý tuyến giáp cần xét nghiệm thường xuyên hơn, đó là:
– Người trên 70 tuổi.
– Có tiền sử mắc bệnh tự miễn.
– Tiền sử mắc bệnh tuyến giáp.
– Gia đình có người mắc bệnh tuyến giáp.
– Phụ nữ đang mang thai hoặc sinh con trong 06 tháng.
Tuyến giáp đóng vai trò trong sự phát triển mô não và mô sinh trưởng ở bào thai và trẻ sơ sinh. Do đó, xét nghiệm TSH và FT4 thường được thực hiện ở phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Tình trạng suy giáp hoặc cường giáp ở người mẹ có thể dẫn đến hậu quả xấu cho cả người mẹ và thai nhi. Tình trạng suy giáp bẩm sinh ở trẻ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến trẻ bị khuyết tật phát triển trí tuệ và thể chất.
CÁCH THỰC HIỆN XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP
Xét nghiệm định lượng hormone tuyến giáp được tiến hành trên huyết thanh. Nhân viên y tế sử dụng một kim tiêm để lấy máu từ tĩnh mạch trên cánh tay hoặc bàn tay của bệnh nhân. Mẫu máu được thu thập vào một ống nghiệm và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích.
Xét nghiệm chức năng tuyến giáp không bắt buộc bệnh nhân phải nhịn ăn trước khi lấy máu xét nghiệm. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể yêu cầu dừng một số loại thuốc có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm.
LỢI ÍCH CỦA XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP
Ngoài việc hữu ích để chẩn đoán các rối loạn chức năng tuyến giáp thì xét nghiệm chức năng tuyến giáp, mà đặc biệt là TSH còn giúp xác định nguồn gốc gây ra rối loạn chức năng tuyến giáp.
– Suy giáp có nguồn gốc tuyến giáp: TSH tăng
– Suy giáp có nguồn gốc tuyến yên hay dưới đồi: TSH thấp
– Cường giáp có nguồn gốc tuyến giáp: TSH thấp
– Cường giáp có nguồn gốc tuyến yên hay dưới đồi: TSH tăng
Ngoài ra, xét nghiệm chức năng tuyến giáp giúp theo dõi tiến triển bệnh tuyến giáp và đánh giá đáp ứng điều trị rối loạn chức năng tuyến giáp.
Ý NGHĨA CÁC CHỈ SỐ XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN
– Chỉ số TSH cao và FT4 thấp cảnh báo suy giáp nguyên phát do bệnh ở tuyến giáp như viêm tuyến giáp Hashimoto;
– Chỉ số TSH thấp và FT4 thấp cảnh báo suy giáp thứ phát do bệnh liên quan đến tuyến yên hoặc do sự phản ứng của các bệnh không phải ở tuyến giáp;
– Chỉ số TSH thấp và FT4 tăng cho thấy bệnh nhân bị cường giáp, như bệnh Graves (Basedow);
– Trong trường hợp chỉ số TSH tăng nhẹ nhưng chỉ số FT4 vẫn nằm trong giới hạn tham chiếu bình thường thì là dấu hiệu cảnh báo suy giáp không triệu chứng;
– Nếu kết quả xét nghiệm tuyến giáp ban đầu có dấu hiệu rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc nghi ngờ mắc bệnh tuyến giáp tự miễn, bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân thực hiện thêm một hoặc nhiều xét nghiệm kháng thể của tuyến giáp như TPOAb, TgAb và TRAb.
Các chỉ số xét nghiệm chức năng tuyến giáp ở người bình thường khỏe mạnh là:
– Chỉ số TSH: 0,4-4,0 mU/L;
– Chỉ số T4: 60-140 nmol/L;
– Chỉ số FT4: 10-26 pmol/L;
– Chỉ số T3: 1,1-2,7 nmol/L;
– Chỉ số FT3: 3,5-7,8 pmol/L.
Chỉ số hormone tuyến giáp có thể chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố như: thời gian khá nhau trong ngày, phòng xét nghiệm khác nhau, mang thai, tuổi tác, thuốc sử dụng điều trị rối loạn tuyến giáp, mắc bệnh nặng, ảnh hưởng sau khi dùng một số thực phẩm,…